Meest recente berichten

Even rechtzetten

Even rechtzetten

Ooit, toen alleen God aan ethiek deed, was het leven overzichtelijk en kunst goddelijk. De moraal was eenduidig en de kunstenaar stond in dienst van ‘het hogere’. God werd echter ontslagen en de mens werd zijn eigen god. Nu doet iedereen aan ethiek. En aan 

Textiel; de gevoelige snaar

Textiel; de gevoelige snaar

De tentoonstelling ‘Earth matters’ in Tilburg raakt bij mij een gevoelige snaar. Misschien vanwege de combinatie met textiel; textiel is altijd mijn geheime, maar vanzelfsprekende liefde geweest. ‘Earth Matters’ in het Textielmuseum in Tilburg gaat niet alleen over textiel: je vindt er aardewerk, pigmenten, haar, 

Street Art

Street Art

De aantrekkingskracht van de straat

Streetart is booming business. Ooit ontstaan vanuit een verlangen om gezien te worden door de toevallige voorbijganger; het brede publiek te bereiken. Wat beweegt mensen om naam en zieleroerselen toe te vertrouwen aan de straat?

Moderne techniek en communicatiemiddelen maken het mogelijk straatkunst direct te vereeuwigen en te delen met de halve, zo niet de hele globe. De wereld binnen handbereik. De hoeveelheid straatkunst neemt hierdoor echter niet af. Integendeel, diverse media geven het fenomeen vleugels. Overal op de wereld worden gebouwen, muren, metro’s en bruggen beschreven, beklad en beschilderd. En overal op de wereld delen kunstenaars hun straatkunst, met grote of kleine ‘K’ via internet en massamedia met het grote publiek. Deels verguisd, deels wereldberoemd beleven graffiti en straatkunst hun hoogtijdagen. Hoe heeft het zo ver kunnen komen?

Kilroy was here

Een voorloper van de tegenwoordige graffiti was de van origine Amerikaanse slogan “Kilroy was here”. Deze voegde zich tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de Engelse cartoonheld Mr Chad; een kaal hoofd dat zijn grote neus ondeugend over de rand van een muur stak en klaagde over rantsoentekorten. De strip werd wereldwijd gereproduceerd door duizenden soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog. De illustere Kilroy kreeg legendarische eigenschappen, leek omnipresent en werd gespot op schepen, bussen en in hotels; in de VS, Europa en ver daarbuiten. De kracht van de cartoon was niet het eenvoudige ontwerp, noch de inhoud, maar de plaatsen waar hij opdook.

Godfather

De echte godfather van onze graffiti is echter Darryl McCray, geboren in 1953 in Brewerytown, een wijk in Noord-Philadelphia. Darryl kreeg van de kok van een jeugdinstelling de bijnaam ‘CornBread’ vanwege zijn aanhoudende gezeur om maïsbrood. Darryl omarmde de bijnaam en schreef er vervolgens heel Philadelphia mee vol. Hij gebruikte slechts 2 kleuren: zwart voor een lichte muur, zilver voor een donkere muur. Een kroontje op de ‘B’ werd zijn handelsmerk.

Jongeren in Philadelphia en New York namen het ’taggen’ over met als gevolg een ‘graffitiboom’ in de jaren zeventig. De gangs in de Bronx gebruikten het taggen vooral om hun territorium af te bakenen. Deze nametags waren vooral bedoeld voor insiders; een buitenstaander kon de sterk gestileerde leuzen en bijnamen vaak niet meer ontcijferen. Veel graffiti kreeg een dreigend en sinister karakter.

De media volgde de mooiste graffiti op de voet en er ontstond een concurrentiestrijd tussen de jongeren om de meeste media-aandacht. De slogans werden steeds groter en kleurrijker en kregen meer figuratieve elementen. Het taggen werd steeds gevaarlijker: er werden soms grote risico’s genomen om complete ‘pieces’ te kunnen schilderen op gebouwen, treinen en bruggen. Men ging sjablonen gebruiken om sneller te kunnen werken en ontwerpen te kunnen hergebruiken. Veel figuratieve streetart was maatschappijkritisch van aard; men gebruikte de straat als politiek platform.

Look mum, I’m a street artist

Vanuit de graffiti ontstonden vele vormen van streetart, waarbij kwaliteit steeds belangrijker werd. Steeds meer kunstenaars vonden hun weg naar buiten. Velen van hen zonder roots in de graffiti. De nadruk van veel kunstwerken verschoof; de inhoud van het werk werd belangrijker dan degene die het werk had gemaakt. De straat werd vooral tentoonstellingsruimte. Dit in tegenstelling tot hardcore graffiti waar het taggen van de (bij-)naam van de kunstenaar nog steeds hoofdzaak was. Veel streetart werd niet ondertekend om schadeclaims te voorkomen.

Met de opkomst van Popart vond er een verschuiving plaats in de wereld van streetart en graffiti. Mede door het werk van Keith Haring en Jean-Michel Basquiat werd graffiti geaccepteerd als kunstvorm door het publiek. Musea begonnen deze kunst aan te kopen en organiseerden exposities van werken op doek, geïnspireerd door graffiti. Graffiti verhuisde van ‘underground’ naar de begane grond en verkreeg zo wereldwijde bekendheid. In 1980 was de eerste officiële expositie van graffiti in New York. Pas in 1983 waaide het fenomeen dankzij het Groninger Museum en Museum Boymans over naar Nederland. In Engeland ontstond er een sterke streetartbeweging in Londen en Bristol.

Er ontstonden alternatieve vormen van streetart zoals bijvoorbeeld ‘Reverse Graffiti’. Hierbij werd op een smerige ondergrond een afbeelding gemaakt door de ondergrond gedeeltelijk schoon te maken. Een poging om boetes te omzeilen. Ook ontstond in deze periode het ‘Posterbombing’ of ‘Wheatpasting’. Het illegaal opplakken van posters, flyers of stickers ter promotie van politieke activiteiten, concerten en evenementen of horecagelegenheden. Ook populair in die tijd waren de ‘Subverts’ en ‘Culture Jams’; het bekritiseren van consumentisme door het namaken van bekende logo’s, merken of reclame-uitingen, met daarin een verrassingselement, die de kijker aan het denken moesten zetten. Op deze manier hoopte men bewustwording te creëren voor de dominante rol van de grote merken en de massamediacultuur.

Het ‘Banksy-effect’

In oktober 2006 ging een aantal kunstwerken van de stencil-streetartist Banksy voor hoge prijzen over de toonbank. Het startsignaal van het ‘Banksy-effect’. Musea, agents en galerieën besloten te investeren in streetart en er ontstond een levendige handel waarbij straatkunst niet alleen van de straat werd gehaald, maar ook voor exorbitante prijzen werd doorverkocht. Deze commercialisering van streetart werd onderwerp van veel discussie. Sommigen waren van mening dat de geloofwaardigheid van streetart werd aangetast wanneer het werk uit zijn context werd gehaald. Was de straat niet essentieel voor deze kunstvorm? Weggehaald uit zijn omgeving zou het werk de dialoog met de samenleving missen; een samenleving waarmee streetart de confrontatie aanging, waarmee het flirte, en waarop het kritiek leverde.

Anderen meenden dat het een positieve ontwikkeling was dat kwalitatief goede streetart zijn weg zou vinden naar het museum. Zo kon het immers geconserveerd worden voor latere generaties. De straatkunstenaars zelf ervoeren het opkopen door musea en galerieën vaak als erkenning van hun werk.

Een andere vraag was of de politieke lading van veel straatkunst wel tot zijn recht zou komen in door overheid gefinancierde musea, gebouwen of festivals. Het onderbrengen van maatschappijkritische kunst binnen reguliere kaders zou afbreuk doen aan de geloofwaardigheid van kunstwerken met vaak een anti-establishment karakter. Het werk hangt dan om ‘bezichtigd te worden’. Het kon weleens de doodsteek betekenen voor een zich conformerende subcultuur; ‘Resistance is futile…’ in een museum….

Custom ‘Kicks’ en Hoodies

Graffiti en streetart zijn inmiddels wereldwijd bekende kunstvormen geworden, ingebed in vrijwel iedere samenleving en in meer of mindere mate geaccepteerd door een breed publiek. Ieder land zag zich genoodzaakt de streetart met juridische kaders te omlijsten en in iedere grote wereldstad vormde zich een eigen gemeenschap van straatkunstenaars. Straatkunstenaars wereldwijd staan in contact met elkaar; werken op internationaal niveau samen en internationaal bekende kunstenaars reizen de wereld over om hun werk te promoten en rondleidingen te geven in de straten waar hun werk ‘hangt’.

In veel grote, maar ook kleinere steden zijn gesponsorde streetartfestivals een jaarlijks terugkerend fenomeen. Kleurrijke feesten voor jong en oud, met live werkende kunstenaars, muziek, theater, workshops en veel merchandise. Veel kunstenaars van het eerste uur hebben hun leven als bohemien ingeruild voor een bestaan in de mainstream van de kunstwereld. Anderen hebben een bestaan gevonden in legale en commerciële vormen van streetart. Zij schilderen in opdracht of maken ‘streetart’ op canvas, of exploiteren ‘streetart’ als lifestyle d.m.v. webshops gevuld met gadgets, kleding, schoenen en muziek.

Streetart Lives

De wereld na CornBread ziet er wel een beetje anders uit. De wereld is kleiner geworden, ons politiek en sociaal bewustzijn groter. Social media zijn een verlengstuk geworden van de straat van vroeger en straatkunstenaars maken daar dankbaar gebruik van. Hoewel de hardcore graffiti zich naar binnen blijft richten en vooral bedoeld is voor de eigen scene, lijkt zich een tweedeling af te tekenen binnen de diverse kunstvormen van straatkunst wereldwijd. Er zijn er die kunst maken in opdracht van of met toestemming van de overheid (al dan niet gesubsidieerd) of in samenwerking met vastgoedeigenaren en particulieren. Alles keurig binnen de lijntjes. En dan zijn er die het na een halve eeuw nog niet hebben begrepen; de echte rebellen. Degenen die zich niet conformeren aan de kaders binnen de werelden van kunst, economie, media en vooral; de wet. Straatkunstenaars die met nieuwe vormen aansluiten op actuele thema’s. Zij gebruiken de straat als podium, laten een onafhankelijk geluid horen en worden weer verguisd en bewonderd.

Lees hier meer over Cornbread the godfather van Street Art

Volgende week een special over Protestkunst!

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in BBK Magazine, het kwartaalblad van de Beroepsvereniging van Beeldend Kunstenaars.

Protestkunst

Protestkunst

Protestkunst is nooit ver weggeweest uit het straatbeeld. Toch zijn er nieuwe ontwikkelingen. Universele thema’s van straatkunst worden via internet razendsnel verspreid over de gehele wereld en vinden hun weerklank of weerstand in een diversiteit aan samenlevingen. Omdat fondswerving en het stichten van (e-) communities met behulp van 

Misschien is er iets mis met vrouwen

Misschien is er iets mis met vrouwen

“Everything which is usual appears natural” Stuart Mill doelde daarmee op de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. De wereldwijde traditie van onderwerping van vrouwen aan de man voelde in zijn tijd natuurlijk. De kunstwereld vormde daar geen uitzondering op. Lange tijd werden vrouwen geweerd van 

Ambacht of kunst?

Ambacht of kunst?

“He who works with his hands is a laboror. He who works with his hands and his head is a craftsman. He who workst with his hands and his head and his heart is an artist.”

 Franciscus van Assisi

Voor Francis van Assisi was het verschil tussen de handwerken duidelijk. Maar dat was lang voor de komst van Wikipedia. De definiëring van ambacht, kunst en nu ook design lijkt voortdurend in beweging te zijn over een glijdende schaal. Francis benaderde het vraagstuk vanuit de maker en lijkt voorbij te gaan aan de kwaliteit van het uiteindelijke product.

Veel kunstvormen zijn ooit ontstaan vanuit ambachtelijke beroepen. Zowel de schilderkunst als de fotografie voorzagen oorspronkelijk in een behoefte aan registratie van de werkelijkheid. Beiden hebben een vlucht genomen en ontstegen hun oorspronkelijke functionaliteit. En op een gegeven moment zien we dan Kunst; helder en duidelijk. Voor velen althans. Maar waar ligt de grens tussen ambacht en kunst? Is die grens er wel? Is het terecht te veronderstellen dat ambacht en kunst zich op een glijdende schaal bevinden? En is het van belang om dat onderscheid te kunnen maken?

Een ieder heeft zijn of haar eigen associaties met ambachtelijk werk. Ambacht lijkt momenteel ook toe te zijn aan een herwaardering. Nostalgie, hard werken, vieze handen krijgen en vooral: vakmanschap. Ook de connotaties ‘eerlijk’ en ‘duurzaam’ en ‘functioneel’ zijn vaak verbonden aan het begrip ambachtelijk werk. Van kunst lijken er net zoveel definities te bestaan als er mensen zijn. Al dan niet geïnteresseerd in kunst.

De meningen over zowel ambacht als kunst zijn verdeeld; de definiëring lijkt diffuus. Dan zijn er nog de vele technische ontwikkelingen die zowel proces als eindproduct beïnvloeden; ook dit maakt definiëren en kwalificeren er niet makkelijker op. De een kijkt uitsluitend naar het eindproduct; een vaas kan mooi zijn, decoratief en zelfs design, maar het blijft volgens velen een functioneel object; geen kunst. Het beroert niet zoals kunst dat kan. Of soms toch wel? Wanneer evolueert een vaas van gebruiksvoorwerp naar kunst? Is dit te benoemen en zo ja, welke elementen spelen daarbij een rol? Tijd om terug te gaan naar de basis. Aarde.